मुस्लिम बैज्ञानिक ३- इब्न अल-हशाम

 इब्न अल-हशाम

संसारले  आज क्यामराका जनक ग्यालिलियोलाइ मान्ने गरेका छन् तर वास्तविकता अर्कै छ क्यामराको आविस्कार ग्यालिलियोले नभई  इब्न अल-हशामले गरेका हुन् जसलाई पश्चिम राष्ट्रले लुकाउन खोज्यो तर सत्य कहिले लुकाउन सकिदैन यो एक दिन अवस्य बाहिरिन्छ यस्तै  इब्न अल-हशामका अरु धेरै आविष्कार पनि छन् जसलाई हामीले यहा प्रस्तुत गर्दै छौ 

हसन इब्न अल-हैथम, ल्याटिन भाषामा अल्हाजेन, एक अरब गणितज्ञ, खगोलशास्त्री र इस्लामी स्वर्ण युगका भौतिकशास्त्री थिए। "आधुनिक अप्टिक्सका पिता" भनेर चिनिन्छ, उनले विशेष गरी अप्टिक्स र दृश्य धारणाका सिद्धान्तहरूमा महत्त्वपूर्ण योगदान दिए

अरबी भौतिकशास्त्री, खगोलशास्त्री, र गणितज्ञ अल-हसन इब्न अल-हैथम (सीए। 966-1039), वा अल्हाजेनले 17 औं शताब्दीसम्म प्रचलित दृष्टिको सिद्धान्त स्थापना गरे। उनले टोलेमीको ग्रह मोडेलको भौतिक वास्तविकताको सिद्धान्तको पनि रक्षा गरे।

इब्न अल-हशमको पूरा नाम अबु अली अल-हसन बिन अल-हशम हो, उहाँ इराकको ऐतिहासिक शहर बसरामा 965 ईस्वीमा जन्मनुभएको थियो, उहाँले भौतिक विज्ञान, गणित, इन्जिनियरिङ र खगोलशास्त्रमा महारत हासिल गर्नुभएको थियो, इब्न अल-हशम आफ्नो समयमा नाइल नदीमा इजिप्टका जनतालाई वर्षभरि पानी उपलब्ध गराउनका लागि क्षेत्रको किनारमा बाँध बनाउन चाहन्थे, तर पर्याप्त स्रोतसाधन नहुँदा उनीहरूले यो योजना त्याग्नुपर्‍यो तर पछि उनीहरूको योजनामा ​​बाँध बनेको थियो । सोही ठाउँमा बनेको हो, जसलाई आज अस्वान बाँध भनिन्छ |

इब्न अल-हैथम आँखाका विभिन्न भागहरूको सही वर्णन गर्ने र दृष्टिको प्रक्रियाको वैज्ञानिक व्याख्या दिने पहिलो व्यक्ति थिए। चिकित्सा र नेत्र विज्ञानमा, इब्न अल-हैथमले आँखाको शल्यक्रियामा महत्त्वपूर्ण प्रगति गरे, र उनले पहिलो पटक दृष्टि र दृश्य धारणाको प्रक्रियाको अध्ययन र सही व्याख्या गरे। वस्तुहरू वस्तुहरूबाट निस्कने प्रकाशका किरणहरूले देख्छन्, आँखाले होइन, जस्तो लोकप्रिय रूपमा विश्वास गरिएको थियो। "दृश्यले चिन्तन गरिएको वस्तुको सतहमा अवस्थित प्रकाश र रंगलाई बुझ्छ। दृष्टिले आवश्यक रूपमा सबै वस्तुहरूलाई वस्तु र दृश्यको केन्द्रीय बिन्दुको बीचमा फैलाउने अनुमानित सीधा रेखाहरू मार्फत बुझ्दछ।"

इब्न अल-हैथमलाई दृश्य धारणाको मनोविज्ञानमा उनको अग्रगामी कार्यको लागि, साइकोफिजिक्स र प्रयोगात्मक मनोविज्ञानको संस्थापक मान्छन्।

विगतमा यो विश्वास थियो कि आँखाबाट निस्केको प्रकाश ती वस्तुहरूमा पर्छ जसको कारणले त्यो वस्तु हामीलाई देखिन्छ, तर इब्न अल-हशमले अफलातुन र धेरै वैज्ञानिकहरूको यो दावीलाई गलत साबित गर्दै भने कि जब प्रकाश हाम्रो आँखामा प्रवेश गर्छ तब हामीले ति बस्तुलाई देख्न सक्छौ । इब्न अल-हशमले यो कुरा प्रमाणित गर्न गणितको सहारा लिनुपरेको थियो, इब्न अल-हशमले प्रकाशको परावर्तन र प्रतिबिम्ब  र किरणको अवलोकनको प्रक्रियालाई पृथ्वीको अन्तरिक्षको उचाइ एक सय किलोमिटर रहेको बताए। पुस्तक "किताब" अल-मनाजिर" श्रवणको क्षेत्रमा उच्च स्थानमा छन्, प्रकाशको बारेमा उनको खोज आधुनिक विज्ञानको आधार बन्यो, इब्न अल-हशमले आँखा र आँखाको प्रत्येक भागका पूर्ण विवरणहरू व्यक्त गरे।

जसमा आजको आधुनिक विज्ञानले पनि कुनै परिवर्तन गर्न सकेको छैन ।

उहाँले आँखाको छल वा भ्रम पत्ता लगाउनुभयो, जसमा व्यक्तिले कुनै विशेष परिस्थितिमा नजिक र टाढा टाढाका चीजहरू देख्छ, इब्न अल-हशमले प्रकाशको परीक्षण गरे, जसको आधारमा अन्य वैज्ञानिकहरूले फोटो क्यामेराको आविष्कार गरेका थिए। ‘अँध्यारो कोठामा पर्खालको माथिल्लो भागमा रहेको सानो  प्वालबाट सूर्यको किरण छिराएर त्यसको विरुद्धमा पर्दा लगाइयो भने त्यसमा परावर्तित हुने वस्तुहरू उल्टो हुनेछन्’ भन्ने आधारमा उनले पिन होल  क्यामेरा आविष्कार गरे 

इब्न अल-हशमले गरेको कामको आधारमा पछि ग्यालिलियो, कोपर्निकस र न्युटन जस्ता वैज्ञानिकहरूले काम गरे, इब्न अल-हशमबाट प्रभावित ग्यालिलियोले टेलिस्कोपको आविष्कार गरे - इब्न अल-हशमको वैज्ञानिक सेवाहरूले पहिलेका अग्रणी वैज्ञानिकहरूको आधार नै मेटाए 

उनले इतिहासमा पहिलो पटक लेन्सको आवर्धक शक्ति पत्ता लगाए, इब्न अल-हशमले ग्रीक दर्शनको प्रकृतिलाई अस्वीकार गरेर विश्वलाई आधुनिक दृष्टिको दृष्टिकोणमा परिचित गराए।

इब्न अल-हशमले पत्ता लगाएका कुराहरू पश्चिमीहरूले सधैं लुकाउने प्रयास गरे, इब्न अल-हशमले 237 पुस्तकहरू लेखे - त्यसैले अबी उसैबले भने कि उनी काशिर उत तस्नीफ (सबैभन्दा धेरै पुस्तकहरूको लेखक) थिए।

अन्तमा, इब्न अल-हैथमले आफ्नो प्रतिभाशाली अन्तरदृष्टि, र किताब
र मौलिक अवलोकनहरू मार्फत धेरै वैज्ञानिक विषयहरूमा आफ्नो प्रभाव छोडे। निस्सन्देह, उहाँलाई आधुनिक प्रकाश विज्ञानको अग्रगामी पिता मानिन्छ।