मदिना शरिफ निर्माणको इतिहास पहिलो खण्ड

विशेष-रुपमा तीन मस्जिदको निक्कै महत्व रहेको छ | जसलाई यो जगतको सबै भन्दा पवित्र पूजा स्थल मानिन्छ |यसको निर्माण महान पैगम्बर عَـلَـيْهِمُ السَّلَامहरु बाट गराइएको थियो |
अल्लाह सर्वशक्तिमानको आज्ञाबाट यी मस्जिदको निर्माण भएको थियो |
यी मस्जिदहरु यसप्रकार रहेका छ |
१-मस्जिद अल-हरम
२-मस्जिद अल-अक्सा
३-अल-मस्जिद अल-नवबि

विशेष-रुपमा मस्जिद अल-नवबीलाइ अल्लाह पाकका अंतिम पैगंबर, सय्यिदुना मुहम्मद صَلَّى الـلّٰـهُ عَلَيْهِ وَاٰلِهٖ وَسَلَّم द्वारा निर्माण गरिनुका विशेष गुण रहेको छ | र वहाका सम्माननीय साथी رَضِیَ الـلّٰـهُ عَنْھُم .हरुको पनि निक्कै ठुलो योगदान रहेको छ |

**********मस्जिद अल-नवबीको पहिलो निर्माण **********
जब नबि ए करीम صَلَّى الـلّٰـهُ عَلَيْهِ وَاٰلِهٖ وَسَلَّم मक्का मुकरमाबाट प्रवास (हिज़रत) गरी यथ़रिब (मदिना मुनव्वारालाइ पहिले यथ़रिब भनी चिन्दथे ) आगमन गर्नु भयो | हजुर पुर् नुर صَلَّى الـلّٰـهُ عَلَيْهِ وَاٰلِهٖ وَسَلَّمले सबै भन्दा पहिले मस्जिद ए नवबी स्थापना गर्ने मनसाय गर्नु भयो जस-अनुरूप मस्जिदका निम्ति चाहिने जग्गा दुइ अनाथ बालक साहल र सुहेल संग किन्नु भयो | ती दुइ अनाथ भाइहरु असद इब्न ज़ुराराको संरक्षण थिय |यीनीहरु नफ़िया इब्न उमर इब्न थलाबा अल-नजरका छोराहरु थिय|
ति दुइ भाइहरुले आफ्नो समस्या हुदा-हुदै पनि नबि ए करीम صَلَّى الـلّٰـهُ عَلَيْهِ وَاٰلِهٖ وَسَلَّمको मायाका कारण उक्त जग्गा उपहार स्वरूप प्रदान गरेका थिय | तर पनि नबि ए करीम صَلَّى الـلّٰـهُ عَلَيْهِ وَاٰلِهٖ وَسَلَّمको अनुरोधमा उनीहरुका अभिभावकसंग बातचित गरी हज़रत सय्यिदुना अबू बक्र अल- स इद्दीक़ رَضِىَ الـلّٰـهُ عَـنْهُ ले ती बालकहरु संग १० दिनारमा किन्नु भएको थियो | जग्गा खरिद गरेपछि,नबि ए करीम صَلَّى الـلّٰـهُ عَلَيْهِ وَاٰلِهٖ وَسَلَّمले चिहानहरू खन्ने , झाडीहरू खाली गर्न र मस्जिदहरू निर्माण गर्न आदेश दिनु भयो । यो काम सकियो र जग्गा निर्माणको लागि उपयुक्त नभएसम्म समतल गरियो। मस्जिद मदिना समुदायको केन्द्रीय केन्द्र बन्ने थियो जहाँ धार्मिक र सामाजिक कार्यहरू आयोजित हुन्थ्यो।
एक रिवाएत अनुसार उक्त जग्गा नज्जर जनजातीहरुको रहेको थियो | जसलाई उक्त जग्गाको मुल्यका निम्ति सोधियो उनिहरुले भने "हामि यसका निम्ति अल्लाह पाकसंग भुक्तानी लिने छौ "
अंतिम पैगंबर صَلَّى الـلّٰـهُ عَلَيْهِ وَاٰلِهٖ وَسَلَّم प्रवास पश्चातको पहिलो बर्षमा मस्जिदको निर्माण प्रारम्भ गर्नु भयो |वहाले आफ्नै हातबाट यसको आधारशिला राख्नु भयो र यसै प्रक्रिया अन्तर्गत इँटा पनि उठाउनु भयो वहाको धन्य वाणीमा यी शब्द पनि रहेका छन |
اَللّٰھُمَّ لَاخَیْرَ اِلَّا خَیْرُ الآخِرَۃ , فَاغْفِرْ لِلْاَنْصَارِ وَ الْمُہَاجِرَۃ"
"ए अल्लाह पाक !!! परलोक भन्दा अरु कुनै कल्याण छैन |अतः अंसार र मुहाजिरीनलाइ क्षमा गर्नु होस"
मस्जिदको जग ढुङ्गाले बनेको थियो, यसको पर्खालहरू काँचो इँटाले बनेका थिए, स्तम्भहरू खजूरका रूखहरूले र छानालाई खजूरका हाँगाहरूले बनाइएका थिए। छत सुरुमा पाँच वा सात हात अग्लो थियो। तीन प्रवेशद्वारहरू बनाइएका थिए: बाब अल-राह मा (बाब अतिका), बाब जिब्रेल (बाब अल-उत्मान), र अन्तिम गेट जुन किब्ला परिवर्तन गरेपछि बन्द गरिएको थियो।
मस्जिद नबावी मदिनाको मुटु हो। सयौं वर्षमा सहरको वरिपरि तीव्र रूपमा विकास भएकोले यो भवन सहरको विकासको केन्द्रबिन्दु बनेको छ। जब मस्जिद पहिलो पटक पैगम्बर सल्लल्लाहु अलैहि वसल्लमद्वारा स्थापना गरिएको थियो, यो एक स्थान भन्दा धेरै थियो जहाँ दिनको पाँच पटक सामूहिक प्रार्थना गरिन्छ। अध्यात्मको केन्द्र हुनुका साथै सामाजिक, कानुनी र राजनीतिक गतिविधिहरू हुने ठाउँ पनि थियो। भवनमा धेरै कार्यहरू थिए |
यो सिकाउने ठाउँ थियो जहाँ शिक्षकदेखि विद्यार्थीसम्म पुस्तासम्म पवित्र ज्ञान हस्तान्तरण गरिएको थियो
मस्जिदबाट सार्वजनिक घोषणाहरू गरियो |यो अदालतको रूपमा काम गर्‍यो जहाँ कानूनी विवादहरू निर्णय गरियो |मस्जिदमा विदेशी प्रतिष्ठित व्यक्तिहरूसँग छलफल र अन्तरक्रिया भएको थियो
यो गरिब र खाँचोमा परेकाहरूको लागि शरणस्थान थियो
यसलाई आराम गर्ने ठाउँको रूपमा पनि प्रयोग गरिन्थ्यो, जहाँ मानिसहरू आराम गर्न, अरूसँग कुराकानी गर्न र कविता(नाथ) सुनाउन सक्थे।
सुरुदेखि नै, मस्जिद नबावी प्रार्थना गर्ने ठाउँ मात्र थिएन तर समुदायको लागि केन्द्र थियो। अगमवक्ता र उनका साथीहरू द्वारा प्रारम्भिक निर्माणले यो प्रमाणित गर्‍यो, पछिका पुस्ताहरूद्वारा गरिएको पुनर्स्थापनाले प्रमाणित गरे।
पहिलो विस्तार
प्रारम्भिक निर्माणपछि मस्जिदको लम्बाइ र चौडाइ क्रमशः ५४ र ६३ गज थियो । पैगम्बर صَلَّى الـلّٰـهُ عَلَيْهِ وَاٰلِهٖ وَسَلَّمले ७ हिजरीमा खैबर विजय गरेपछि मस्जिद विस्तार गर्ने योजना बनाउनु भएको थियो। सहभागीहरूको बढ्दो संख्याको मतलब अवस्थित ठाउँ पर्याप्त थिएन।
अन्सारीको घर मस्जिदसँग समानान्तर थियो, र अगमवक्ताصَلَّى الـلّٰـهُ عَلَيْهِ وَاٰلِهٖ وَسَلَّمसोध्नुभयो, "कसले यो जग्गा किन्नेछ र मस्जिद विस्तार गर्नेछ, सट्टामा जन्नतमा एउटा घर पाउने छ ?" सय्यदुना उस्मानرَضِىَ الـلّٰـهُ عَـنْهُ ले यसलाई १०,००० दिरहाममा किन्नु भएको थियो र पैगम्बर صَلَّى الـلّٰـهُ عَلَيْهِ وَاٰلِهٖ وَسَلَّمलाई हस्तान्तरण गर्नु भएको थियो । यो जग्गा मस्जिदको विस्तारको क्रममा समावेश गरिएको थियो। अब यसको लम्बाइ र चौडाइ 100 हात थियो।

दोस्रो निर्माण र विस्तार
सय्यदुना उमर फारूकرَضِىَ الـلّٰـهُ عَـنْهُको खिलाफत धेरै विजयहरू र टाढाका देशहरूबाट नयाँ मुस्लिमहरूको द्रुत आगमनको विशेषता थियो।
बढ्दो संख्यालाई समायोजन गर्न, सय्यदुना उमर अल-फारूकرَضِىَ الـلّٰـهُ عَـنْهُले मस्जिदलाइ पुनर्निर्माण र विस्तार गराउनु भएको थियो।
इमाम जलाल अल-दीन अल-सुयु ता इ रब्बी الـلّٰـهِ عَلَيْه भन्नु हुन्छ कि सैयदुना उमर अल-फारूकرَضِىَ الـلّٰـهُ عَـنْهُ ले मस्जिदको पुनर्निर्माण र विस्तार गर्नुभयो र ठोस ढुङ्गाको भुइँ निर्माण गर्नुभयो। वहाले पहिलेका काठका खम्बाहरूलाई हटाइ इँटाको खम्बामा परिवर्तन गर्नु भयो । मस्जिद किब्लाको दिशामा विस्तार गरिएको थियो। यस सम्बन्धमा, उहाँले एक पटक भन्नुभयो, "यदि मैले अल्लाहको रसूल صَلَّى الـلّٰـهُ عَلَيْهِ وَاٰلِهٖ وَسَلَّمलाई ​​नसुनेको भए, यदि मैले 'मस्जिदलाई विस्तार गर्नुपर्छ' भने, म यसलाई विस्तार गर्ने थिइनँ।"

तेस्रो विस्तार
हजरत सैय्यदुना उस्मान गनी رَضِىَ الـلّٰـهُ عَـنْهُको शासनकालको चौथौ बर्ष खिलाफतको समयमा .नमाजीहरुको बढदो संख्याले मस्जिद् ए नवबीलाइ पुन फेरी बढाउने माग हुन् थाल्यो |वरिष्ठ न्यायविद्हरूसँग परामर्श गरेपछि उनले मस्जिदलाइ फराकिलो पार्ने आदेश दिएका हुन् । यो कार्य रबी अल-अव्वल 29 हिजरी सम्बत देखि मुहर्रम ३० हिजरी सम्बतसम्म विस्तारित भयो
उहाको रेखदेखमा कयौ परिवर्तन भयो | पर्खालहरुलाई नक्काशी गरिएको ढुंगा र सिमेन्टबाट निर्माण गरियो |पहिलेको इँटाबाट बनेका खम्बाहरुलाई नक्काशी गरिएको ढुंगाबाट निर्माण गरिएको खम्बाहरुसंग पुनर्स्थापना गरियो | माथि सागवान (teakwood) को काठको छानो लगाइयो |प्लास्टरका निम्ति सेतो सिमेन्ट (चुना) को प्रयोग गरियो |
पूर्व र पश्चिमी तर्फ मेहराब लगाइयो |मस्जिदलाइ उत्तर तर्फ विस्तारित गरियो |हज़रत सय्यिदुना उस्मानको رَضِىَ الـلّٰـهُ عَـنْهُ विस्तार पश्चात अब यसको लम्बाई १६० गज र चौडाई १५०गजमा भयो |

चौथौ विस्तार
वलीद बिन अब्दुल मलिकको खलीफाको समयमा, मदिनाका गभर्नर सैयदुना उमर बिन अब्दुल अजीज थिए, जसले मस्जिद विस्तार गर्न वरपरका भवनहरू खलीफाको आदेशमा किने।
मस्जिदको लम्बाइ र चौडाइ क्रमशः २०० र १६७ गज बढाइएको थियो । धेरै कारीगरहरू रोम र इजिप्टबाट भाडामा ल्याइएका थिए। छानो , पर्खाल र स्तम्भहरूमा सुनले नक्काशी गरिएको थियो। लगभग 448 किलोग्राम सुन प्रयोग गरिएको थियो, वा (अर्को बयानमा 896 किलोग्राम)। मस्जिदहरूमा मेहराब बनाउने चलन यही समयदेखि सुरु भयो। ८८ हिजरीमा निर्माण सुरु भई ९१ हिजरीमा सम्पन्न भएको थियो ।

पाचौ विस्तार
हिजरी सम्बत १६१ मा अब्बासी खलिफा मुहम्मद बिन मन्सुर अल-महदीले अर्को एउटा विस्तारको आदेश दिनु भयो | तदनुसार ,मस्जिद सिरियाको दिशामा ५५ वा १०० गजले विस्तार गरिएको थियो |
पछिल्लो विस्तारको सजावट र अलंकरणहरुलाई अझ उच्च स्तरमा प्रतिध्वनित गरियो |

क्रमस .....................................