मानव इतिहासमा सबै भन्दा धनि वेक्ती मुसलमान नै थिय

धन सम्पत्ति भन्ने कुरा थपिने र घट्ने भइरहन्छ । त्यसैले समयअगाडि बढ्दै जाँदा नयाँनयाँ धनाढ्यहरु थपिन्छन् र धन सम्पत्तिमा पुरानालाई पछि पार्दछन् ।

तर मानव इतिहासमा एकजना यस्ता व्यक्ति थिए, जसको धन सम्पत्तिको कीर्तिमान अहिलेसम्म कसैले पनि भंग गर्न सकेको छैन । उनको सम्पत्ति यतिधेरै थियो कि त्यसको आकलन गर्न पनि गाह्रो थियो ।

मानव इतिहासकै सबैभन्दा धनी मानिने ती मानिसको नाम हो–मनसा मुसा प्रथम ।

उनी तत्कालीन अफ्रिकी राज्य टिम्बकटूका राजा थिए । वर्तमान समयमा टिम्बकटू भन्ने ठाउँ अफ्रिकी देश मालीको एक सहर हो ।

ती राजाले शासन गर्ने समयमा मालीमा सुनको विशाल भण्डार थियो । उनको शासनकालमा त्यहाँ वर्षदिनमा १ हजार किलो सुन उत्पादन हुन्थ्यो ।

उनको खास नाम मुसा किटा प्रथम थियो । तर राजा बनेसँगै उनलाई मनसा मुसा भन्न थालियो । मनसाको अर्थ बादशाह भन्ने हुन्थ्यो ।

मनसाको सम्पत्ति यतिधेरै थियो कि त्यसको हरहिसाब र अनुमान गर्न पनि गाह्रो थियो । आफ्नो २५ वर्षे शासनकालमा उनले कैयन् मस्जिदको निर्माण गराए । चर्चित जिंगारेबेर मस्जिदको निर्माण उनैले गरेका हुन् ।

एकपटक मुसा आफ्नो राजर्षी दलबलसहित मक्का मदिनाको यात्रामा निस्किएका थिए । राजाको टोलीमा झण्डै ६० हजार मानिस सामेल थिए । जसमा १२ हजार त उनका निजी रक्षकहरु नै थिए । उनको घोडाको अगाडि ५ सय जनाको एउटा ठूलो दस्ता थियो जोसँग सुनका लठ्ठी थिए ।

राजाको सवारीमा ८० वटा उँटको एउटा जत्था पनि थियो । हरेक उँटलाई १ सय ३६ किलो सुन बोकाइएको थियो ।

राजा मुसा मिश्रको कायरोको बाटो हुँदै मक्कातर्फ गएका थिए । उनले कायरोमा ठूलो परिमाणमा सुन दान गरेका थिए । दानमा पाएको सुनका कारण कायरोबासीहरू धनी भए । उनले यतिधेरै सुन दान गरेछन् कि त्यसले कायरोमा उपभोग्य वस्तुहरुको मूल्यवृद्धि अत्यधिक भएको थियो भन्ने कुरा इतिहासमा उल्लेख छ ।

मनसा मुसाले सन् १२८० देखि १३३७ सम्म शासन गरेका थिए । निकै समृद्ध राज्यका राजा भएका उनले शक्तिशाली सैनिक तयार गरी विभिन्न २४ वटा राज्यहरूलाई पराजित गरी आफ्नो देशमा समाहित गरेका थिए ।

मानसा मुसाले मक्कामा अन्डालुसी वास्तुकार अबु इशाक इब्राहिम अल-सहलीलाई साथमा ल्याए जसले राजाको हुकुमद्वारा गाद र तिम्बुक्टुमा दुईवटा इट्टा मस्जिदहरू बनाए र तिम्बुक्टुमा दरबार बनाए। त्यस समयमा माली क्षेत्रमा ईट्टाको अभ्यास हुने थिएन।मानसा मुसाको समयमा मालीले पहिलो पटक विदेशीहरूसँग सम्बन्ध स्थापित गरे र मोरक्को मरीन सुल्तान अबु अल हुसेनसँग उनका राम्रो सम्बन्ध थियो। मनश्शे मोशा एक विद्वान र सद्गुणी शासक थिए। उनको न्यायका धेरै कथाहरू इतिहासमा रेकर्ड गरिएका छन्।

मानसी मुसा पछि मालीको साम्राज्य खस्कन थाल्यो। एकपछि अर्को सबै इलाका हात बाहिर थियो र १ 185 1854 मा गाद शहरको सोनघाई शासनले मालीको राज्यलाई ध्वस्त पार्यो।

प्रसिद्ध पर्यटक इब्न बत्तुताले मालीलाई एक बर्ष भन्दा बढी समय शासन गरे तर सुलेमान बिन अबू बक्रको शासनकालमा उनी मानस मुसाका भाइ थिए जसले टिम्ब्क्टु पनि गएका थिए र यस क्षेत्रको आर्थिक समृद्धि र कानून व्यवस्थाको प्रशंसा गरे।

ती राजासँग तत्कालीन समयमा भएको धन सम्पत्ति अहिलेको मूल्यमा गणना गर्दा गणनै गर्न नसकिने अंकमा रहेको इतिहासकारहरू बताउँछन् । सन् २०१२ मा एक अमेरिकी वेबसाइटले मनसा मुसाको सम्पत्तिको अहिलेको मूल्यमा ४ खर्ब डलर रहेको उल्लेख गरेको भएता पनि आर्थिक इतिहासकारहरू भने उनको सम्पत्ति अहिले यत्ति नै थियो भनेर भन्न नसकिने बताउँछन् ।