"रमजान: आत्मा र इबादतको महिना"
रमजान इस्लाम धर्मको पवित्र महिना हो, जुन इस्लामी पात्रो (हिजरी पात्रो) को नवौं महिनामा पर्छ । यो महिना मुस्लिमहरूका लागि विशेष धार्मिक, आध्यात्मिक र सामाजिक महत्त्वको रहेको हुन्छ । रमजानको मुख्य विशेषता भनेको रोजा (उपवास) हो, जुन इस्लामको पाँच आधारस्तम्भहरूमध्ये एक हो। रोजा (उपवास) रहनुको मुख्य उद्देश्य अल्लाह पाकको इबादत,आत्म-संयम बढाउनु र गरिब-गुर्वा अनि खाँचोमा परेकाहरूको मददको भावनाहरुलाई उच्च पार्दै यस्ता कार्यमा संलग्न हुनु | तेस्ता हरेक कार्य जसलाई इस्लामले बन्देज गरेको छ न-गर्नु .नगराउनु (यी कार्य रमदान बाहेकमा गर्नु पनि गुनाह (पाप ) मानिन्छ |
यहाँ एउटा कुरा भन्नै पर्ने हुन्छ हाम्रा कति इस्लामिक दाजु-भाइले यो सोच्दछन कि रोजा (उपवास) नबि ए करीम صلی اللہ علیہ وسلم को पाला देखि चली आयको हो !!
तर यो गलत हो रोजा (उपवास) जति पनि अम्बिया ए किराम अहेलिस्सलाम छन् सबैको पाला देखि रही आयको थियो केवल यसलाई मान्ने तरिका फरक फरक थियो |
रमजानको रोजाको विस्तृत विवरण:परिभाषा:रोजा अरबी शब्द "सौम" बाट आएको हो, जसको अर्थ "रोक्नु" वा "नियन्त्रण गर्नु" हो। यो एक प्रकारको इबादत हो, जसमा मुस्लिमहरूले सूर्योदयदेखि सूर्यास्तसम्म खाना, पेय, यौन सम्बन्ध र नराम्रा व्यवहारहरूबाट आफूलाई रोक्छन्।उद्देश्य:अल्लाहसँग नजिक हुनु र तक्बा (ईश्वरभक्ति) बढाउनु।आत्म-संयम र धैर्य सिक्नु।गरिब र भोकाहरूप्रति सहानुभूति जागृत गर्नु।कुरआनको तिलावत (पठन) र दुआमा ध्यान केन्द्रित गर्नु।रोजाको अवधि:रमजान चन्द्रमासको नवौं महिना हो, जुन हिजरी पात्रोअनुसार २९ वा ३० दिनसम्म चल्छ। रोजा हरेक दिन फज़र (बिहानको प्रार्थना) अघिको समयदेखि मगरिब (सूर्यास्तको प्रार्थना) सम्म राखिन्छ।महत्त्व:कुरआनमा अल्लाहले भन्नुभएको छ:"ऐ ईमान ल्याउनेहरू! तिमीहरूमाथि रोजा (उपवास) अनिवार्य गरिएको छ, जसरी तिमीभन्दा पहिलाका मानिसहरूमाथि अनिवार्य गरिएको थियो, ताकि तिमीहरूमा तकवा (अल्लाहको भय र ईश्वरभक्ति) प्राप्त होस्।"(सूरह अल-बकरह, आयत १८३)रोजाका नियमहरू:रोजा राख्न अनिवार्य हुने शर्तहरू:
मुस्लिम हुनु।बालिग (परिपक्व) हुनु।बुद्धिमान र सचेत हुनु।शारीरिक रूपमा स्वस्थ र रोजा राख्न सक्षम हुनु।यात्रा वा विशेष अवस्थामा नहुनु।रोजा राख्ने तरिका:
नियत (इरादा):रोजा राख्नुअघि मनमा नियत गर्नु अनिवार्य छ। यो राति वा सेहरी (बिहानको खाना) खाने समयमा गर्न सकिन्छ। उदाहरण:"मैले अल्लाहको लागि भोलिको रमजानको रोजा राख्ने नियत गरें।"सेहरी:रोजा सुरु गर्नुअघि बिहान फज़रको अजान हुनुभन्दा पहिले खाना खाइन्छ, जसलाई सेहरी भनिन्छ।रसूलुल्लाह (सल्लल्लाहु अलैहि वसल्लम) ले भन्नुभयो:"حَدَّثَنَا آدَمُ بْنُ أَبِي إِيَاسٍ ، حَدَّثَنَا شُعْبَةُ ، حَدَّثَنَا عَبْدُ الْعَزِيزِ بْنُ صُهَيْبٍ ، قَالَ : سَمِعْتُ أَنَسَ بْنَ مَالِكٍ رَضِيَ اللَّهُ عَنْهُ ، قَالَ : قَالَ النَّبِيُّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ : تَسَحَّرُوا فَإِنَّ فِي السَّحُورِ بَرَكَةً ."
आषय आ-हदिस मुबारक (अर्थात यसलाई नेपालीमा अर्थ्याउन मात्र खोजिएको हो दुरुस्तै गरिएको होइन )
"सेहरी खाओ, किनभने त्यसमा बरकत छ।" (सहीह बुखारी, हदिस नम्बर: १९२३)अर्थात सेहरी खानु सुन्नत भित्रै पर्दछ |हाम्रो गाउ,समाज भित्र कति तेस्ता दाजु-भाइ छन जो राति सेहरी खानलाइ अल्छी मान्दछन या कोहि यस्ता तब्का पनि छन जो सेहरी खादैन्न अनि भन्दै हिडने गर्छन कि मैले बिना-सेहरीनै रोजा राखेको छु |ए !!! अल्लाह पाकके बन्दे रमदान एउटा बिशेष इबादतको महिना हो | यस्तो पवित्र महिनामा किन हामीले एउटा नै किन न-होस असल कार्यलाइ गरौ र सेहरी खानु नबि ए पाक صلی اللہ علیہ وسلم को प्यारो सुन्नत हो यसलाई छोडेर किन आफ्नो तक्वालाइ कम बनाउने !! होइन र ??तसर्थ सेहरी खाउ ,र अरुलाई पनि यसको महत्व बुझाइ यसलाई आम बनाउ "इफ्तार:सूर्यास्तपछि मगरिबको अजानको समयमा रोजा खोलिन्छ, जसलाई इफ्तार भनिन्छ।परम्परागत रूपमा खजुर र पानीले इफ्तार सुरु गरिन्छ। रसूलुल्लाहصلی اللہ علیہ وسلم को मधुर कथन रहेको छحَدَّثَنَا مُسَدَّدٌ، حَدَّثَنَا عَبْدُ الْوَاحِدِ بْنُ زِيَادٍ، عَنْ عَاصِمٍ الْأَحْوَلِ، عَنْ حَفْصَةَ بِنْتِ سِيرِينَ، عَنْ الرَّبَابِ، عَنْسَلْمَانَ بْنِ عَامِرٍ عَمِّهَا، قَالَ: قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ: إِذَا كَانَ أَحَدُكُمْ صَائِمًا فَلْيُفْطِرْ عَلَى التَّمْرِ، فَإِنْ لَمْ يَجِدِ التَّمْرَ فَعَلَى الْمَاءِ فَإِنَّ الْمَاءَ طَهُورٌ .
:आषय आ-हदिस मुबारक (अर्थात यसलाई नेपालीमा अर्थ्याउन मात्र खोजिएको हो दुरुस्तै गरिएको होइन )
"जब तिमीमध्ये कसैले रोजा खोल्छ, उसले खजुरले खोलोस्, किनभने त्यसमा बरकत छ।" (सुनन अबु दाउद, हदिस नम्बर: २३५५)
रोजालाई बिगार्ने कुराहरू (मक्रुह):खाना-पानी खानु वा पिउनु।यौन सम्बन्ध राख्नु।जानाजानी बान्ता गर्नु।रक्तस्राव गराउने (जस्तै: रक्तदान वा हिजामत)।यदि यी कुराहरू जानाजानी गरियो भने रोजा टुट्छ र कफ्फारा वा कजा अनिवार्य हुन्छ।रोजालाई प्रभाव नपार्ने कुराहरू:अनजानमा खानु-पिउनु (भुलेर भएमा रोजा टुट्दैन)।नुहाउनु वा पानीले मुख कुल्ला गर्नु (पानी निल्नु भएन)।दाँत माझ्नु (मन्जन पानीसँग ननिलियोस्)।इन्जेक्सन लिनु (पोषणको लागि नभएमा)।रोजा नराख्ने अनुमति पाउने अवस्थाहरू:बिरामी वा कमजोर व्यक्तिहरू।गर्भवती वा सुत्केरी महिला।महिनावारी वा निफासको अवस्थामा भएकी महिला।लामो यात्रामा रहेका व्यक्ति।यस्ता व्यक्तिहरूले पछि कजा (छुटेको रोजा पूरा गर्नु) गर्नुपर्छ।विशेष नियमहरू:कफ्फारा: यदि कसैले जानाजानी रोजा तोड्छ (जस्तै: खाना खाएर वा यौन सम्बन्ध राखेर) भने उसले ६० दिन लगातार रोजा राख्नुपर्छ वा ६० गरिबलाई खाना खुवाउनुपर्छ।याद राखौ कि यदि कसैले कफ्फाराका रोजा राख्दै छ भने उसले पुरा पुर् ६० रोजा राख्नु पर्ने हुन्छ यदि ५९ सम्म राख्यो अनि छोड्य भने त्यो मान्य हुने छैन | फिद्या: यदि कोही बुढ्यौली वा स्थायी रोगका कारण रोजा राख्न असमर्थ छ भने, उसले हरेक छुटेको रोजाको लागि एक गरिबलाई खाना खुवाउनुपर्छ।
रमजानको रोजाको फजिलत (महिमा):हदिस:रसूलुल्लाहصلی اللہ علیہ وسلم को मधुर कथन रहेको छحَدَّثَنَا مُسْلِمُ بْنُ إِبْرَاهِيمَ ، حَدَّثَنَا هِشَامٌ ، حَدَّثَنَا يَحْيَى ، عَنْ أَبِي سَلَمَةَ ، عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ رَضِيَ اللَّهُ عَنْهُ ، عَنِ النَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ ، قَالَ : مَنْ قَامَ لَيْلَةَ الْقَدْرِ إِيمَانًا وَاحْتِسَابًا ، غُفِرَ لَهُ مَا تَقَدَّمَ مِنْ ذَنْبِهِ ، وَمَنْ صَامَ رَمَضَانَ إِيمَانًا وَاحْتِسَابًا ، غُفِرَ لَهُ مَا تَقَدَّمَ مِنْ ذَنْبِهِ .
आषय आ-हदिस मुबारक (अर्थात यसलाई नेपालीमा अर्थ्याउन मात्र खोजिएको हो दुरुस्तै गरिएको होइन )
"जसले रमजानको रोजा ईमान र अल्लाहको सन्तुष्टिको आशा राखेर राख्छ, उसका अघिल्ला सबै पापहरू माफ गरिन्छन्।"(सहीह बुखारी, हदिस नम्बर: १९०१)
लैलतुल कद्र:
रमजानको अन्तिम दश दिनमा लैलतुल कद्र (शक्तिको रात) हुन्छ, जुन हजार महिनाभन्दा उत्कृष्ट छ। यस रातमा इबादतको ठूलो महत्त्व छ।रोजाको दैनिक दिनचर्या:सेहरी: बिहान ३-४ बजे उठेर खाना र दुआ।फज्र: प्रार्थना र रोजाको सुरुवात।दिनभर: कुरआन पठन, जिक्र, दान, र पापबाट टाढा रहनु।इफ्तार: सूर्यास्तमा खजुर-पानीले रोजा खोल्नु र मगरिब नमाज।रात: तरावीह नमाज (विशेष प्रार्थना) र लैलतुल कद्रको खोजी।रमजान रोजा केवल भोक र तिर्खा सहनु मात्र होइन, यो आत्मशुद्धि, संयम, र अल्लाहप्रति समर्पणको महिना हो।१. रोजासँग सम्बन्धित थप नियमहरू:रोजा राख्न नपर्ने अवस्थाहरू (विस्तृत):बच्चाहरू: बालिग नभएसम्म (लगभग १२-१५ वर्ष) रोजा अनिवार्य हुँदैन, तर अभ्यासको लागि सानैदेखि सिकाउन सकिन्छ।पागलपन: यदि कोही मानसिक रूपमा अस्वस्थ छ भने रोजा उसमाथि फर्ज हुँदैन।बेहोस व्यक्तिहरू: बेहोस भएको अवस्थामा रोजा राख्नु सम्भव हुँदैन, र पछि कजा गर्नुपर्छ।रोजा तोड्न बाध्य भएमा:यदि कसैको जीवन जोखिममा पर्छ (जस्तै: डाक्टरको सल्लाहमा औषधि लिनुपर्ने) भने रोजा तोड्न सकिन्छ। यस्तो अवस्थामा कजा मात्र गर्नुपर्छ, कफ्फारा लाग्दैन।महिलाहरूको विशेष अवस्था:महिनावारी र निफास: यी अवस्थामा रोजा राख्नु हराम (निषेध) छ। पछि कजा गर्नुपर्छ।गर्भावस्था र स्तनपान: यदि रोजाले आमा वा बच्चाको स्वास्थ्यमा असर गर्छ भने छोड्न सकिन्छ, तर कजा वा फिद्या आवश्यक हुन्छ।यात्राको नियम:यदि कोही सफरमा छ (न्यूनतम ४८ माइल वा ९२.२ किलोमिटर) भने रोजा नराख्न छुट छ। तर सकेसम्म राख्नु उत्कृष्ट मानिन्छ। रसूलुल्लाह (सल्लल्लाहु अलैहि वसल्लम) ले पनि यात्रामा रोजा राख्नुभएको र नराख्नुभएको दुवै उदाहरण छन्।हदिस: "रोजा नराख्नु यात्राको लागि राहत हो, तर यदि राख्छौ भने त्यो पनि ठीक छ।" (सहीह बुखारी, हदिस नम्बर: १९४७)२. रोजाको फजिलत (महिमा) र इनाम:जन्नतको विशेष ढोका:रसूलुल्लाह (सल्लल्लाहु अलैहि वसल्लम) ले भन्नुभयो:"जन्नतमा एउटा ढोका छ, जसलाई ‘रय्यान’ भनिन्छ। त्यसबाट रमजानको रोजा राख्नेहरू मात्र प्रवेश गर्नेछन्।"(सहीह बुखारी, हदिस नम्बर: १८९६)शैतानको बन्धन:हदिसमा छ: "जब रमजान सुरु हुन्छ, शैतानहरूलाई साङ्लोले बाँधिन्छ।" (सहीह मुस्लिम, हदिस नम्बर: १०७९)यसले पापबाट बच्न सजिलो हुने संकेत गर्छ।दुआको कबुलियत:रमजानमा हरेक रोजादारको दुआ इफ्तारको समयमा विशेष रूपमा कबुल हुन्छ।हदिस: "रोजादारको दुआ इफ्तारको समयमा कहिल्यै अस्वीकार हुँदैन।" (सुनन इब्न माजह, हदिस नम्बर: १७५३)३. तरावीह नमाज:रमजानको रातमा पढिने विशेष नमाज हो, जुन मगरिब र इशाको बीचमा पढिन्छ।यो ८ वा २० रकात हुन्छ (विद्वानहरूबीच मतभेद छ), र सामूहिक रूपमा मस्जिदमा पढ्नु सुन्नत छ।हदिस:"जसले रमजानमा ईमान र सवाबको आशाले तरावीह पढ्छ, उसका अघिल्ला पापहरू माफ हुन्छन्।"(सहीह बुखारी, हदिस नम्बर: ३७)४. व्यावहारिक पक्षहरू:सेहरी र इफ्तारको खाना:सेहरी: हल्का तर पोषिलो खाना (जस्तै: खजुर, दूध, रोटी, फलफूल) खानु राम्रो। पानी धेरै पिउनु।इफ्तार: खजुरबाट सुरु गरेर सन्तुलित भोजन (चामल, तरकारी, मासु, पानी) लिनु। धेरै खानुबाट बच्नु।स्वास्थ्य सुझाव:डिहाइड्रेशनबाट बच्न सेहरीमा पानी र फलफूल लिनु।इफ्तारमा एकैचोटि धेरै नखानु, बिस्तारै खानु।नियमित नमाज र आरामको सन्तुलन राख्नु।लैलतुल कद्रको खोजी:रमजानको अन्तिम १० दिन (विशेष गरी २१, २३, २५, २७, २९ तारिख) मा यो रात पर्न सक्छ।यो रातमा कुरआन पठन, नफिल नमाज, र दुआ गर्नु उत्तम छ।दुआ: "अल्लाहुम्मा इन्नका अफुwwउन तुहिब्बुल अफ्वा फ’अफु अन्नी"(अर्थ: "हे अल्लाह! तिमी अत्यन्तै क्षमाशील (माफ गर्ने वाला) अनि कृपालु छौ। तिमी क्षमा गर्न मन पराउँछौ, त्यसैले मलाई क्षमा गरिदेऊ।"।")(सुनन तिर्मिजी, हदिस नम्बर: ३५१३)५. रोजाको आध्यात्मिक पक्ष:रोजा केवल भोक र तिर्खाको कुरा होइन। रसूलुल्लाह (सल्लल्लाहु अलैहि वसल्लम) ले भन्नुभयो:"जसले झूट, गलत व्यवहार र अज्ञानता छोड्दैन, अल्लाहलाई उसको खाना-पानी छोड्ने आवश्यकता छैन।"(सहीह बुखारी, हदिस नम्बर: १९०३)अर्थात्, रोजाले आचरण र मन शुद्ध गर्नुपर्छ।जकात-उल-फित्र:रमजानको अन्त्यमा ईद-अल-फित्र अघि हरेक मुस्लिमले गरिबलाई जकात-उल-फित्र दिनुपर्छ (लगभग २-३ किलो खाद्यान्न वा त्यसको मूल्य)। यो रोजाको स्वीकार्यताको लागि महत्त्वपूर्ण छ।६. रमजानलाई तीन भाग (१०-१० दिन) मा विभाजन गरिन्छ:1️⃣ पहिलो १० दिन – रहमत (अल्लाहको दया)2️⃣ दोस्रो १० दिन – मगफिरत (अल्लाहको क्षमा)3️⃣ तेस्रो १० दिन – जहन्नमबाट मुक्ति (नरकबाट छुटकारा)कजा र कफ्फाराको विस्तृत विवरण:कजा (छुटेको रोजाको पूर्ति):यदि कुनै रोजा छुट्छ (जस्तै: बिरामी, यात्रा, वा महिनावारीको कारण) भने रमजानपछि त्यति नै संख्यामा रोजा राख्नुपर्छ। यो अर्को रमजान आउनुअघि पूरा गर्नु उत्तम छ।हदिस: "जसको रोजा छुट्छ, उसले त्यसको सट्टा अर्को दिन रोजा राखोस्।" (सहीह बुखारी, हदिस नम्बर: १९५०)कफ्फारा (प्रायश्चित):जानाजानी रोजा तोड्नु (खाना खाएर, पानी पिएर, वा यौन सम्बन्ध राखेर) ठूलो गल्ती हो। यसको प्रायश्चितको लागि:६० दिन लगातार रोजा राख्नु (बीचमा छुटाउन नहुने)।यदि शारीरिक रूपमा असमर्थ छ भने, ६० गरिबलाई दुई छाक खाना खुवाउनु वा त्यसको मूल्य दिनु।स्रोत: सहीह मुस्लिम, हदिस नम्बर: ११११ (हजरत अबु हुरैरहको रिवायत जहाँ एक व्यक्तिले रोजा तोडेपछि यो नियम बताइएको थियो)।फिद्या (विकल्प):यदि कोही स्थायी रूपमा रोजा राख्न असमर्थ छ (जस्तै: वृद्ध वा गम्भीर रोगी) भने, हरेक छुटेको रोजाको लागि एक गरिबलाई एक दिनको खाना (लगभग २-३ किलो खाद्यान्न) दिनुपर्छ।कुरआन: "जसले रोजा राख्न सक्दैन, उसले फिद्या दिनुपर्छ।" (सूरह अल-बकरह, आयत १८४)रोजाको समय निर्धारण:रोजा फज्रको अजानदेखि मगरिबको अजानसम्म हुन्छ। यदि कुनै ठाउँमा सूर्योदय र सूर्यास्तको समय स्पष्ट छैन (जस्तै: ध्रुवीय क्षेत्रहरू) भने नजिकको शहर वा इस्लामिक पात्रोको आधारमा समय निर्धारण गरिन्छ।२. आध्यात्मिक अभ्यासहरू:कुरआन तिलावत:रमजान कुरआन अवतरित भएको महिना हो, त्यसैले यसको पठनमा जोड दिइन्छ। धेरै मुस्लिमले रमजानमा पूरा कुरआन पढ्छन् (हरेक दिन १/३० भाग)।हदिस: "रमजान त्यो महिना हो जसमा कुरआन अवतरित भएको थियो।" (सहीह बुखारी, हदिस नम्बर: १९०२)इतिकाफ:रमजानको अन्तिम १० दिनमा मस्जिदमा बसेर इबादत गर्नु इतिकाफ भनिन्छ। यो सुन्नत-ए-मुअक्कदा हो, जुन रसूलुल्लाह (सल्लल्लाहु अलैहि वसल्लम) ले हरेक वर्ष गर्नुहुन्थ्यो।उद्देश्य: लैलतुल कद्र प्राप्त गर्नु र दुनियाँबाट अलग भएर अल्लाहसँग नजिक हुनु।सदाक़ा र दान:रमजानमा दानको इनाम ७० गुणा बढी हुन्छ।हदिस: "सर्वश्रेष्ठ दान रमजानको दान हो।" (सुनन तिर्मिजी, हदिस नम्बर: ६६३)३. रोजामा हुने सामान्य गल्तीहरू र बच्ने उपाय:गफ र गिबत:रोजा राखेर पनि झूट, गाली, वा चुक्ली गर्नुले रोजाको सवाब घटाउँछ।उपाय: जिब्रो र मनलाई नियन्त्रण गर्नु।अति खाना:इफ्तारमा धेरै खानु स्वास्थ्य र आध्यात्मिक दुवै हिसाबले हानिकारक छ।उपाय: सन्तुलित भोजन र मितव्ययी रहनु।नमाज छोड्नु:रोजा राखेर नमाज नपढ्नुले इबादत अपूर्ण हुन्छ।उपाय: पाँच वटा नमाज र तरावीहमा नियमितता।फजुल समय बर्बाद गर्नु:टिभी, खेल, वा अनावश्यक कुरामा समय खर्च गर्नुले रमजानको उद्देश्य विपरीत हुन्छ।उपाय: जिक्र, तिलावत, र दुआमा समय दिनु।४. रमजानको ऐतिहासिक महत्त्व:कुरआनको अवतरण:रमजानमा लैलतुल कद्रको रातमा कुरआन पहिलोपटक अवतरित भएको थियो (सूरह अल-कद्र, आयत १)।बदरको युद्ध:हिजरी संवत् २ को रमजान १७ मा मुस्लिमहरूले बदरको युद्ध जितेका थिए, जुन इस्लामको पहिलो ठूलो विजय थियो।मक्काको विजय:हिजरी संवत् ८ को रमजान २० मा रसूलुल्लाह (सल्लल्लाहु अलैहि वसल्लम) ले मक्का फतह गर्नुभयो।५. रोजाको स्वास्थ्य लाभ:शारीरिक: डिटक्सिफिकेसन, तौल नियन्त्रण, र पाचन प्रणालीको सुधार।मानसिक: आत्म-नियन्त्रण, धैर्य, र तनाव कम गर्न सहयोग।हदिस: "रोजा राख, स्वस्थ रह।" (सुनन अबु दाउद, हदिस नम्बर: २३६३)६. रमजानको समापन: ईद-अल-फित्ररमजानको अन्त्यमा ईद-अल-फित्र मनाइन्छ, जुन खुशी र कृतज्ञताको पर्व हो।जकात-उल-फित्र: ईदको नमाजअघि हरेक व्यक्तिले गरिबलाई दान दिन्छ (लगभग २-३ किलो गहुँ, चामल, वा त्यसको मूल्य)।हदिस: "जकात-उल-फित्र रोजाको कमजोरीलाई शुद्ध गर्छ।" (सुनन अबु दाउद, हदिस नम्बर: १६०९)७. रोजाको विश्वव्यापी एकता:विश्वभरका मुस्लिमहरू एकै समयमा रोजा राख्छन्, जसले इस्लामिक एकता र भाइचाराको भावना बढाउँछ।. रोजाको आध्यात्मिक गहिराइ:रोजा: आत्मा र शरीरको शुद्धतारमजान केवल भोक र तिर्खा सहनु होइन, यो मन, आत्मा, र व्यवहारलाई शुद्ध गर्ने प्रक्रिया हो।हदिस:रसूलुल्लाह (सल्लल्लाहु अलैहि वसल्लम) ले भन्नुभयो:"रोजा ढाल हो, जसले तिमीलाई पाप र जहान्नमको आगोबाट जोगाउँछ।"(सहीह बुखारी, हदिस नम्बर: १९०४)यहाँ "ढाल" को अर्थ रोजाले इन्द्रिय र मनलाई नियन्त्रण गरेर गल्तीबाट बचाउने हो।तक्बा (ईश्वरभक्ति):रोजाको मुख्य उद्देश्य तक्बा हो, जुन अल्लाहको डर र प्रेमको संयोजन हो।कुरआन: "रोजा तिमीमाथि फर्ज गरियो ताकि तिमीमा तक्बा उत्पन्न होस्।" (सूरह अल-बकरह, आयत १८३)इख्लास (निष्ठा):रोजा अल्लाह र बन्दाबीचको गोप्य इबादत हो। किनभने कसैले खाए-नखाएको कुरा अल्लाहबाहेक अरूलाई थाहा हुँदैन।हदिस: "सबै काम नियतमा निर्भर हुन्छ।" (सहीह बुखारी, हदिस नम्बर: १)२. रमजानमा विशेष दुआहरू:सेहरीको दुआ:सेहरीपछि यो दुआ पढ्नु सुन्नत छ:"बिस्मिल्लाहि वल्लाहु अकबर, अल्लाहुम्मा लका सुम्तु व बिका आमन्तु व अलैका तवक्कल्तु व अला रिज्किका अफ्तर्तु।"(अर्थ: "अल्लाहको नाममा र अल्लाह महान छन्, ऐ अल्लाह! मैले तिम्रो लागि रोजा राखें, तिमीमाथि ईमान ल्याएँ, तिमीमाथि भरोसा गरें, र तिमीले दिएको रिज्कले इफ्तार गरें।")इफ्तारको दुआ:"अल्लाहुम्मा लका सुम्तु व अला रिज्किका अफ्तर्तु।"(अर्थ: "ऐ अल्लाह! मैले तिम्रो लागि रोजा राखें र तिमीले दिएको रिज्कले खोलें।")स्रोत: सुनन अबु दाउद, हदिस नम्बर: २३५८लैलतुल कद्रको दुआ:"अल्लाहुम्मा इन्नका अफुwwउन तुहिब्बुल अफ्वा फ’अफु अन्नी।"(अर्थ: "ऐ अल्लाह! तिमी क्षमाशील छौ, क्षमालाई प्रेम गर्छौ, मलाई क्षमा गर।")स्रोत: सुनन तिर्मिजी, हदिस नम्बर: ३५१३३. रोजासँग जोडिएका सुन्नतहरू:सेहरी ढिला खानु:रसूलुल्लाह (सल्लल्लाहु अलैहि वसल्लम) ले फज्रको नजिक सेहरी खानुहुन्थ्यो।हदिस: "मेरो उम्मतमा बरकत तबसम्म रहनेछ जबसम्म उनीहरूले सेहरी ढिला गर्छन्।" (सहीह बुखारी, हदिस नम्बर: १९२१)इफ्तार चाँडो गर्नु:सूर्यास्त हुने बित्तिकै इफ्तार गर्नु सुन्नत हो।हदिस: "मानिसहरूमा भलाइ तबसम्म रहन्छ जबसम्म उनीहरूले इफ्तारमा ढिलाइ गर्दैनन्।" (सहीह बुखारी, हदिस नम्बर: १९५७)खजुरले इफ्तार गर्नु:यदि खजुर उपलब्ध छैन भने पानीले पनि गर्न सकिन्छ।अरूलाई इफ्तार गराउनु:हदिस: "जसले रोजादारलाई इफ्तार गराउँछ, उसले रोजादारको जति सवाब पाउँछ, तर रोजादारको सवाब कम हुँदैन।" (सुनन तिर्मिजी, हदिस नम्बर: ८०७)४. व्यावहारिक सुझावहरू:समय व्यवस्थापन:बिहान: सेहरी र फज्रपछि कुरआन पठन वा जिक्र।दिउँसो: काम वा आराम, तर फजुल कुराबाट बच्नु।साँझ: इफ्तार तयारी, मगरिब, र तरावीह।रात: लैलतुल कद्रको लागि इबादत।स्वास्थ्य:खाना: सेहरीमा फाइबर र प्रोटिनयुक्त खाना (जस्तै: ओट्स, अन्डा), इफ्तारमा हल्का र हाइड्रेटिंग खाना (जस्तै: सुप, फलफूल)।निद्रा: दिनमा छोटो झपकी लिनु, तर धेरै नसुत्नु।बच्चाहरूलाई प्रोत्साहन:साना बच्चाहरूलाई आधा दिन वा केही घण्टा रोजा राख्न सिकाउनु, ताकि बानी बसोस्।५. रमजानको विश्वव्यापी प्रभाव र विविधता:विश्वभरको अभ्यास:अरब देशहरू: मस्जिदहरूमा भव्य तरावीह, रातभरि बजार खुला।दक्षिण एसिया: सेहरीमा पराठा र इफ्तारमा पकवान (जस्तै: समोसा, जलेबी) लोकप्रिय।पश्चिमी देशहरू: मुस्लिम समुदायले सामूहिक इफ्तार र इस्लामिक सेन्टरमा तरावीह आयोजना गर्छन्।विविध संस्कृति:टर्कीमा "रमजान ड्रमर" ले सेहरीको लागि मानिसलाई उठाउँछन्।इन्डोनेसियामा "तकबिरान" (ईदको अघिल्लो रातको उत्सव) विशेष हुन्छ।नेपालमा पनि मुस्लिम समुदायले मस्जिदमा तरावीह र सामूहिक इफ्तार गर्छन्। मुस्लिम बाहुल्यता भएका केहि ठाउमा रमदान महिना भरि सेहरिका निम्ति युवा समुह बनाइ एक बिशेष आवाज उच्चारण गर्दै हिडने गर्दछन | जसले गर्दा प्राय :घरका मानिसहरुको निन्द्रा खुल्ने गर्दछ | अनि सेहरिका निम्ति सहज हुने गर्छ |आर्थिक प्रभाव:रमजानमा खाद्यान्न र कपडाको व्यापार बढ्छ। दान र जकातले गरिबहरूको जीवनमा सुधार ल्याउँछ।६. रमजानमा हुने चमत्कारिक अनुभव:धेरै मुस्लिमले लैलतुल कद्रमा विशेष शान्ति र दुआ कबुल भएको अनुभव गर्छन्।रोजाले व्यक्तिको धैर्य, सहनशीलता, र आत्मविश्वास बढाउँछ।७. रोजाको चुनौती र समाधान:चुनौती: लामो दिन (जस्तै: गर्मीमा १६-१८ घण्टा), कामको व्यस्तता।समाधान: नियत बलियो राख्नु, छोटो-छोटो जिक्र गर्नु, र अल्लाहको सहायता माग्नु।रमदान महिना भरि पढिने एक बिशेष नमाज तराविह बारे केहि संचिप्त जानकारी
१. तराबीह नमाज के हो?
🔹 तराबीह नमाज रमजानको विशेष नमाज हो, जुन इस्लामको अन्तिम पैगम्बर हजरत मुहम्मद (सल्लल्लाहु अलैहि वसल्लम) ले पढ्न आदेश दिनुभएको छ।🔹 यो सिर्फ रमजान महिनामा ईशा नमाजपछि अदा गरिन्छ।🔹 २० रकत हुन्छ|🔹 यो दुई-दुई रकत गरेर पढिन्छ।२. तराबीह नमाज किन महत्वपूर्ण छ?
📖 हदीसमा भनिएको छ:
"जो व्यक्ति रमजान महिनामा ईमानको साथ र अल्लाहको खुसीको लागि तराबीह नमाज अदा गर्छ, उसको सम्पूर्ण अघिल्लो पापहरू माफ गरिन्छन्।"(सहीह बुखारी, सहीह मुस्लिम)यस नमाजको फाइदाहरू:✔ अल्लाहको असीम कृपा प्राप्त हुन्छ।✔ रमजान महिनाको विशेष इबादत भएकाले यसको ठूलो सवाब (पुण्य) पाइन्छ।✔ शरीरलाई सक्रिय बनाउँछ र स्वास्थ्यको लागि पनि राम्रो मानिन्छ।✔ कुरआन सुन्ने अवसर मिल्छ (मस्जिदमा हाफिजले तिलावत गर्ने)।✔ रमजानको रातहरू अल्लाहको इबादतमा बिताउन सहयोग गर्छ।३. तराबीह नमाज कसरी पढ्ने?
तराबीह नमाज ईशा नमाजपछि पढिन्छ।
👉 पहिलो: ईशा नमाज (चार फर्ज, दुई सुन्नत, दुई नाफिल) पूरा गर्ने।👉 दोस्रो: तराबीह नमाज सुरु गर्ने।🔹 पुरुषहरूका लागि (मस्जिदमा):✔ २० रकत (२-२ गरेर १० सलाम)✔ इमामसँगै जमातमा पढ्दा अझ बढी सवाब पाइन्छ।🔹 महिलाहरूका लागि (घरमा):✔ महिलाहरू घरमै पढ्न सक्छन्।२० रकत नमाजको विधि:१. नियत गर्ने:२. सामान्य नमाज जस्तै दुई रकत पूरा गर्ने।3. दुई-दुई रकतपछि सलाम फर्काउने।4. १० पटक यो दोहोर्याउने (सम्पूर्ण २० रकत पूरा हुने)।5. अन्त्यमा वितर नमाज पढ्ने।४. तराबीहमा कुरआनको तिलावत (तिलावती तराबीह)
👉 धेरै ठाउँमा मस्जिदमा तराबीहमा पूरै कुरआन सुन्ने परम्परा छ।👉 हाफिज-ए-कुरआन (कुरआन कण्ठ गरेका व्यक्ति) हर रात १ पारा (भाग) तिलावत गर्छन्।👉 यसरी रमजानभरि ३० दिनमा पूरै कुरआन सुनिन्छ।📖 रमजानमा कुरआन सुन्ने र पढ्ने विशेष पुण्य छ।
५. तराबीह नमाज पढ्दा ध्यान दिनुपर्ने कुराहरू
✔ अल्लाहको खुसीको लागि पढ्ने।✔ नियत शुद्ध राख्ने।✔ ध्यानपूर्वक कुरआन सुन्ने।✔ आरामसँग तराबीह पढ्ने (धेरै छिटो नपढ्ने)।✔ तराबीह नमाजको अन्त्यमा दुआ गर्ने।६. ८ रकत कि २० रकत?
🔹 केही इस्लामी विद्वानहरूको मत छ कि ८ रकत पनि पर्याप्त छ, तर पैगम्बर मुहम्मद रसूलुल्लाह ﷺ को समयमा २० रकत तराबीह पढ्ने चलन थियो।जसको प्रमाण (२० रकत तराबीह पढ्ने ) तपाइले धेरै हदिसका किताबमा भेट्नु हुने छ र मैले तल केहि किताबका referenceराखिदिएको छु हेर्नु होला |🔹 अधिकतम सवाब (पुण्य) प्राप्त गर्न २० रकत तराबीह पढ्नु उत्तम हुन्छ।📖 हजरत उमर (र.अ.) को खलीफतकालमा २० रकत तराबीह नमाज जमातमा पढ्न सुरु गरिएको थियो।
[मुवत्ता इमाम मलिक, खण्ड। १, पृष्ठ ११५, हदीस २५१],अल-मिज्जी, तहजिब अल-कमाल, खण्ड। २, पृष्ठ १४९,[सुनान अल-बयहाकी, खण्ड।] २, पृष्ठ २२४, हदीस ४८०१],Al-Bayhaqi, Sunan al-Kubra, Vol. 2, Page 496, Hadith 4395
७. तराबीह नमाजको फाइदा (वैज्ञानिक दृष्टिकोण)
👉 १. शारीरिक फिटनेस: लामो समय उभिएर नमाज पढ्दा शरीरलाई हल्का व्यायाम हुन्छ।👉 २. ध्यान केन्द्रित गर्न सहयोग: मानसिक शान्ति प्रदान गर्छ।👉 ३. रातभरको सक्रियता: शरीरलाई आलस्यपन हटाएर सक्रिय बनाउँछ।👉 ४. सामाजिक एकता बढ्छ: मस्जिदमा सामूहिक नमाज गर्दा एकता र भाइचाराको भावना बढ्छ।🔹 निष्कर्ष 🔹
✅ तराबीह नमाज रमजानको एक विशेष सुन्नत इबादत हो।✅ इमामसँगै जमातमा पढ्दा अझ धेरै पुण्य पाइन्छ।✅ यसमा कुरआनको तिलावत सुन्ने अवसर हुन्छ।✅ तराबीह पढ्दा अल्लाहको विशेष कृपा प्राप्त हुन्छ र गुनाहहरू माफ गरिन्छ।
अब आउनुस केहि कुरा इतेकाफ सम्बन्धित पनि बुझौ
इतिकाफ भनेको रमजान महिनाको अन्तिम १० दिन (अर्थात् २० रमजानको सूर्यास्तदेखि ३० वा २९ रमजानको चन्द्रदर्शनसम्म) मस्जिदमा रहँदै अल्लाहको इबादत (उपासना) गर्ने विशेष सुन्नत इबादत हो।
👉 पैगम्बर मुहम्मद (सल्लल्लाहु अलैहि वसल्लम) ले हरेक रमजानको अन्तिम १० दिन इतिकाफ गर्नुहुन्थ्यो, त्यसैले यो सुन्नत-ए-मुअक्कदा (निश्चित रूपमा गर्ने सुन्नत) हो।
✅ १. इतिकाफ के हो?
🔹 शाब्दिक अर्थ: 'इतिकाफ' भनेको कुनै ठाउँमा बसिरहने, आफूलाई समर्पण गर्ने भन्ने हो।🔹 इस्लामी अर्थ: रमजान महिनाको अन्तिम १० दिन मस्जिदभित्र बसेर नमाज, कुरआनको तिलावत, अल्लाहको जिकिर, तस्बीह, इबादत आदि गर्ने विशेष इबादत हो।🔹 महिला हरू आफ्नो घरको नमाजपर्ने कोठामा इतिकाफ गर्न सक्छन्।✅ २. इतिकाफ किन महत्वपूर्ण छ?
📖 हदीसमा भनिएको छ:
🔹 पैगम्बर मुहम्मद रसूलुल्लाह ﷺ को मधुर कथन रहेको छ ":"जो व्यक्ति रमजानको अन्तिम १० दिन इतिकाफ बस्छ, उसलाई दुई हज र दुई उमराको सवाब दिइन्छ।"(सुनन अल-बैहकी: ३३१५)🔹 इतिकाफले लैलतुल क़द्र (शक्ति रात) पाउने अवसर मिल्छ।🔹 इतिकाफ बस्ने व्यक्ति संसारिक चिन्ताबाट टाढा रहन्छ र पूरा ध्यान अल्लाहको इबादतमा केन्द्रित गर्छ।🔹 गुनाहहरू माफ हुन्छन् र जन्नतको द्वार खुल्छ।✅ ३. इतिकाफको प्रकारहरू
इस्लाममा तीन प्रकारका इतिकाफ छन्:
१️⃣ वाजिब इतिकाफ (अनिवार्य)
- 👉 कुनै मनोकामना (मन्नत) गरेपछि पूरा गर्नुपर्ने इतिकाफ।
👉 यदि कसैले "म यस्तो इबादत पूरा भएपछि इतिकाफ बस्छु" भनेपछि उसले पूरा गर्नैपर्छ।2️⃣ सुन्नत-ए-मुअक्कदा इतिकाफ (निश्चित रूपमा गर्ने सुन्नत)
👉 रमजान महिनाको अन्तिम १० दिन मस्जिदमा बस्ने।👉 पैगम्बर मुहम्मद (सल्लल्लाहु अलैहि वसल्लम) ले नियमित रूपमा गर्ने भएकाले यो सुन्नत-ए-मुअक्कदा हो।3️⃣ नाफिल इतिकाफ (ऐच्छिक/स्वेच्छिक)
👉 जुनसुकै दिन वा रातमा मस्जिदमा बस्न सकिन्छ।👉 कुनै निश्चित समय छैन, छोटो समयका लागि पनि बस्न सकिन्छ।✅ ४. इतिकाफको नियम (शर्तहरू)
✔ नियत (इरादा) गर्नुपर्छ।✔ पुरुषहरू मस्जिदमा बस्नुपर्छ।✔ महिलाहरू घरको कुनै कोठामा बस्न सक्छन् (जहाँ उनीहरू नियमित नमाज पढ्छन्)।✔ इतिकाफ अवधिमा बाहिर निस्कनु हुँदैन, सिवाय शौचालय वा जरुरी कुराहरूका लागि।✔ गपशप, मोबाइल, फुर्सदीका कुरा गर्न हुँदैन।✔ अधिकतम समय कुरआन, नमाज, जिकिर, दुआ, इबादतमा बिताउनु पर्छ।✅ ५. इतिकाफ कसरी बस्ने? (विधि)
1️⃣ नियत गर्ने (इरादा गर्नु)👉 रमजानको २० औं दिनको सूर्यास्तअघि नै मस्जिदमा प्रवेश गर्ने।👉 नियत:"मैले अल्लाहको खुसीको लागि रमजान महिनाको अन्तिम १० दिनको सुन्नत इतिकाफ बस्ने नियत गरें।"2️⃣ नमाज, कुरआन तिलावत, इबादत गर्नुपर्ने👉 अनिवार्य पाँचवटा नमाज समयमै अदा गर्ने।👉 कुरआनको तिलावत गर्ने।👉 लैलतुल क़द्र खोज्ने।👉 इबादतमा ध्यान दिने, अनावश्यक कुराबाट बच्ने।3️⃣ इतिकाफ समाप्त गर्ने (समाप्ति को विधि)👉 शव्वाल महिनाको चन्द्रमा देखिएपछि (ईदको चन्द्रमा) इतिकाफ सकिन्छ।👉 मस्जिदबाट बाहिर निस्कनुअघि दुआ गर्ने र अल्लाहको शुक्रिया अदा गर्ने।✅ ६. महिलाहरूको लागि इतिकाफ
✔ महिलाहरू घरको कुनै शुद्ध र सफा कोठामा इतिकाफ बस्न सक्छन्।✔ उनीहरू पनि १० दिनसम्म बाहिर निस्कनु हुँदैन (सिवाय जरुरी आवश्यकताका लागि)।✔ पति वा परिवारको अनुमति लिनुपर्छ।✔ घरको अन्य सदस्यहरूले महिलालाई कुनै काममा बाधा पुर्याउनु हुँदैन।📖 हजरत आइशा (र.अ.) भन्नुहुन्छ:"पैगम्बर (स.अ.व.) ले रमजानको अन्तिम १० दिन निरन्तर इतिकाफ गर्नुहुन्थ्यो, उहाँको निधनपछि उहाँकी श्रीमतीहरूले पनि इतिकाफ बस्नुभयो।" (सहीह बुखारी: २०२६)✅ ७. इतिकाफको फाइदाहरू
👉 लैलतुल क़द्रको इबादत गर्ने अवसर मिल्छ।👉 गुनाहहरू माफ हुन्छन्।👉 अल्लाहसँगको सम्बन्ध अझ मजबुत हुन्छ।👉 मन र आत्मा शुद्ध हुन्छ।👉 संसारिक चिन्ताबाट टाढा रहेर आत्मसंयम बढ्छ।🔹 निष्कर्ष 🔹
✅ इतिकाफ रमजानको अन्तिम १० दिनको महत्वपूर्ण इबादत हो।✅ महिला तथा पुरुष दुवैले बस्न सक्छन् (पुरुष मस्जिदमा, महिला घरमा)।✅ लैलतुल क़द्र (शक्ति रात) पाउने अवसर मिल्छ।✅ इतिकाफ बस्दा गुनाहहरू माफ हुन्छन् र जन्नतको मार्ग खुल्छ।✅ अल्लाहले हामी सबैलाई इतिकाफ बस्ने तौफिक प्रदान गरून्। आमीन! 🤲
![[about]](https://blogger.googleusercontent.com/img/a/AVvXsEjCjechilXT03VxBGa_z8U__ZkI_5tQuEnrBBqPKHMTJJJdEYMaIo-Dxwb0r2hEgKlpS7Dnzvb1N_Lg85nljrf38xdyTqo5076J1mIn1AavoXFxJbEUqsFP6L5rKR2y944fRoWM_sAqheePjEMYrKOctCRPsm_yrf6Kylhl_AGkXVobPEt49Ulw8YBB=s150)
No comments:
Post a Comment